Hoofdstuk 12 – De Keuze

De dagen na de bevrijding zijn vol van keuzes.

Voor de teruggekeerde mensen is de grootste vraag eenvoudig en onmogelijk tegelijk: wat nu? Sommigen zijn decennia weg geweest. Hun families zijn gestorven of verder gegaan. Hun huizen bestaan niet meer. Hun hele wereld is verdwenen terwijl zij bevroren waren in een zuil van ijs.

Je helpt waar je kunt. Je zit met mevrouw Andersson terwijl ze probeert te begrijpen dat haar ouders al dertig jaar dood zijn, dat haar zussen kinderen hebben die ouder zijn dan zij. Je helpt Müller om te ontdekken dat zijn appartement in Hamburg is gesloopt, zijn bedrijf failliet is gegaan, zijn hele bestaan is opgelost in de tijd die zonder hem is verstreken.

Sommigen willen vertrekken. Ze willen terug naar de wereld die ze kennen – of kenden – om te zien wat er over is, om te proberen opnieuw te beginnen. Maar vertrekken is niet eenvoudig. Snøfallvik staat nog steeds niet op kaarten. Er rijdt nog steeds geen bus. De enige weg naar buiten is te voet, door de bergen, dagen lopen door sneeuw en ijs.

"We kunnen het organiseren," zegt Peder tijdens een van de vele vergaderingen die nu plaatsvinden in de grote hal. "Groepen die samen reizen. Voorraden. Gidsen die de weg kennen."

"Welke gidsen?" vraagt iemand. "De gidsen die we hadden waren..." De zin blijft onafgemaakt. Iedereen weet wat de gidsen waren.

"Ik ken de weg," zegt Gunnar. "Een deel ervan, tenminste. Ik ben nooit ver gekomen, maar ik weet hoe je begint. We kunnen het uitproberen. Stap voor stap."

De eerste groep vertrekt drie dagen later. Twaalf mensen, geleid door Gunnar en twee van de jongere vissers die ook de weg beweren te kennen. Ze nemen voorraden mee voor twee weken, warme kleding, alles wat ze nodig zouden kunnen hebben.

Je staat bij de rand van het dorp als ze vertrekken. Mevrouw Andersson is erbij, met Per aan haar hand. Ze kijkt achterom voordat ze het bos in gaat.

"Dank je," zegt ze. "Voor alles."

Je knikt. Er zijn geen woorden voor wat je voelt – hoop, angst, iets ertussenin. Je weet niet of ze het zullen halen. Je weet niet of iemand het ooit zal halen. Maar ze moeten het proberen. Ze verdienen die kans.

De groep verdwijnt in de sneeuw. Je kijkt ze na tot ze niet meer te zien zijn.

Drie dagen later keert Gunnar terug. Alleen.

Je rent naar hem toe als je hem ziet aankomen, strompelend door de sneeuw, met een gezicht dat je alles vertelt wat je moet weten.

"Wat is er gebeurd?"

Hij zakt neer op een boomstam. Zijn handen trillen. Zijn ogen zijn leeg.

"We kwamen tot de pas," zegt hij. "Drie dagen lopen, precies zoals ik me herinnerde. De weg naar de buitenwereld lag open. We konden de lichten zien in de verte – echte lichten, van echte steden." Hij sluit zijn ogen. "Maar toen ze probeerden door te lopen... toen ze de grens probeerden over te steken..."

"Wat gebeurde er?"

"Ze verdwenen. Niet zoals Maren verdween, niet zoals de storm neemt. Ze losten gewoon op. Het ene moment stonden ze daar, het volgende moment waren ze weg. Alsof ze nooit hadden bestaan." Hij kijkt naar je op. "Ik probeerde terug te gaan, om het te onderzoeken. Maar de grens werkt maar één kant op. Als je eenmaal in Snøfallvik bent..."

Je hoeft de zin niet af te maken. Je begrijpt het.

Je kunt binnenkomen. Je kunt nooit vertrekken.

Het nieuws verspreidt zich snel door het dorp. De hoop die de afgelopen dagen was opgebloeid, begint te verwelken. Mensen die hadden gepland te vertrekken, trekken zich terug in hun huizen. De energie van de bijeenkomsten verzwakt. De stilte keert terug, niet zo drukkend als voorheen, maar aanwezig.

Je zit in je huis, starend naar het vuur, denkend aan alles wat er is gebeurd. Je hebt de greep verzwakt. Je hebt mensen bevrijd. Maar je hebt de val niet gebroken. Snøfallvik is nog steeds een gevangenis. Een comfortabelere gevangenis misschien, een gevangenis waar de bewakers verzwakt zijn, maar nog steeds een gevangenis.

Er wordt geklopt.

Je schrikt op. Sinds de nacht van het vuur is er niemand meer komen kloppen – niet de figuren, niet de stemmen, niet de doden die vragen om binnen te mogen komen. Het kloppen is nu gewoon... kloppen.

Je opent de deur. Astrid staat op de stoep.

"Mag ik binnenkomen?"

Je stapt opzij. Ze komt binnen, gaat zitten aan de tafel waar je zo vaak over de documenten hebt gebogen. Haar gezicht is bleek, maar haar ogen zijn helderder dan de eerste dag dat je haar zag bij de caravans.

"Ik heb nagedacht," zegt ze. "Over wat je hebt gedaan. Over hoe je hebt geweigerd."

"En?"

"Je weigerde de honger. Je weigerde om voedsel te zijn. Maar je accepteerde iets anders." Ze leunt naar voren. "Je accepteerde dat je hier bent. Je accepteerde dat dit je plek is. Niet als slachtoffer, niet als gevangene, maar als iets anders."

"Ik begrijp niet—"

"De grens." Ze onderbreekt je. "De mensen die probeerden te vertrekken – ze wilden ontsnappen. Ze wilden weg van hier, terug naar hun oude levens. Maar die levens bestaan niet meer. Die wereld is voor hen afgesloten, niet door de honger, maar door de tijd." Ze staat op, loopt naar het raam, kijkt naar de duisternis buiten. "Maar wat als iemand niet probeerde te ontsnappen? Wat als iemand gewoon... ging? Niet vluchtend, niet wanhopig, maar gewoon lopend, zoals je over elke andere grens zou lopen?"

Je denkt na over haar woorden. Over de nuance die ze beschrijft. Ontsnappen versus vertrekken. Vluchten versus gaan.

"Heb je het geprobeerd?"

"Nog niet. Maar ik wil het proberen. Morgen. En ik wil dat je meegaat."

De volgende ochtend vertrekken jullie met z'n tweeën. Geen groep, geen gidsen, geen voorraden voor weken. Alleen jullie beiden, met genoeg eten voor drie dagen, lopend door dezelfde sneeuw die zovelen heeft opgeslokt.

De reis is zwaar. De kou bijt door je kleding. De wind probeert je om te blazen. Maar jullie lopen door, stap voor stap, zonder te rennen, zonder te vluchten. Gewoon lopend, zoals mensen lopen.

Op de derde dag bereiken jullie de pas.

Het is precies zoals Gunnar beschreef – een opening tussen twee bergen, met daarachter een uitzicht op iets anders. Lichten in de verte. De contouren van wegen. De echo van een wereld die doorgaat zonder te weten wat er in deze vergeten hoek gebeurt.

Astrid stopt bij de grens. Ze kijkt naar jou.

"Klaar?"

Je knikt.

Jullie zetten tegelijk een stap. De grens is niet zichtbaar – er is geen lijn, geen barrière, niets wat aangeeft waar Snøfallvik eindigt en de rest van de wereld begint. Maar je voelt het. Een weerstand, een druk, alsof de lucht zelf dikker wordt.

En dan – dan geeft hij mee.

Jullie staan aan de andere kant. De sneeuw is hetzelfde. De kou is hetzelfde. Maar iets is anders. De druk die je sinds je aankomst hebt gevoeld, die constante aanwezigheid op de rand van je bewustzijn – die is weg.

Astrid begint te huilen. Tranen stromen over haar wangen en bevriezen voordat ze de grond raken. Maar ze lacht ook, een geluid dat je nog nooit van haar hebt gehoord.

"We zijn er doorheen," fluistert ze. "We zijn er echt doorheen."

Je kijkt achterom, naar de pas, naar de bergen van Snøfallvik. Ze zijn er nog steeds, massief en dreigend tegen de hemel. Maar ze houden je niet meer vast. Ze bezitten je niet meer.

Je denkt aan de mensen die je hebt achtergelaten. Gunnar, Peder, de zevenenzestig teruggekeerden die nog steeds gevangen zitten. Je denkt aan de keuze die voor je ligt – verder gaan naar de wereld die je ooit kende, of terugkeren naar de plek die je hebt leren kennen.

"We kunnen terugkomen," zegt Astrid, alsof ze je gedachten leest. "We kunnen het de anderen vertellen. We kunnen hen laten zien hoe het werkt."

"Denk je dat ze het zullen begrijpen? Dat ze zullen kunnen stoppen met vluchten en gewoon... gaan?"

"Sommigen wel. Anderen niet." Ze droogt haar tranen. "Maar het is hun keuze. Net zoals het jouw keuze was. Net zoals het mijn keuze was."

Jullie staan daar, aan de rand van twee werelden, met de vrijheid die zo lang onbereikbaar leek eindelijk binnen handbereik.

En je weet wat je moet doen.

"Ik ga terug," zeg je. "Ik moet het ze vertellen. Ik moet ze laten zien dat het kan."

Astrid knikt. "Ik wist dat je dat zou zeggen." Ze glimlacht. "Ik ga met je mee. Er is nog steeds veel dat ik goed moet maken."

Jullie draaien je om. Jullie zetten een stap terug over de grens, terug naar Snøfallvik, terug naar alles wat dat betekent.

De druk keert terug. De aanwezigheid, de kou die meer is dan fysiek. Maar het is anders nu. Het is niet meer bedreigend. Het is gewoon... daar. Een deel van de plek. Een deel van het leven.

Terwijl jullie teruglopen naar het dorp, door dezelfde sneeuw die zoveel levens heeft gekost, voel je iets wat je niet eerder hebt gevoeld.

Niet hoop – dat heb je al gehad, en verloren, en teruggevonden.

Niet angst – die is er nog steeds, maar hij overheerst niet meer.

Dit is iets anders. Iets nieuws.

Acceptatie.

Niet acceptatie van de honger, niet acceptatie van de val. Maar acceptatie van de realiteit. Van wat is. Van wat je kunt veranderen en wat je niet kunt veranderen.

Snøfallvik zal altijd bestaan. De berg zal altijd honger hebben. Maar jij bent niet langer voedsel. Jij bent niet langer een gevangene.

Jij bent iemand die heeft gekozen om te blijven.

En dat maakt alle verschil.